The Prince of Wales and The Duchess
of Cornwall

The Duke and Duchess of Cambridge

Prince Harry

Open

Bywyd y Tywysog

Fe gafodd Tywysog Cymru, mab hyna'r Frenhines a Thywysog Philip, Dug Caeredin, ei eni ym Mhalas Buckingham am 9.14pm, 14 Tachwedd 1948.

Neges y proclamasiwn a gafodd ei osod ar reiliau'r Palas ychydig cyn hanner nos oedd bod Ei Huchelder Brenhinol Tywysoges Elizabeth wedi geni mab yn ddiogel. Yn ddiweddarach, daeth y neges bod y Tywysog ifanc yn pwyso 7 pwys a 6 owns.

Ar 15 Rhagfyr, fe wnaeth Archesgob Caergaint, Dr Geoffrey Fisher, fedyddio Charles Philip Arthur George yn Ystafell Gerdd Palas Buckingham.

Pan oedd yn 25 oed, fe gafodd mam y Tywysog ei gwneud yn Frenhines Elizabeth II ar farwolaeth ei thad, Brenin George VI, ar 6 Chwefror 1952 yn 56 oed. Wrth gael ei gwneud yn Frenhines, fe ddaeth Tywysog Charles - fel mab hyna'r Frenhines - yn etifedd eglur. Roedd yn 3 oed.

Fel etifedd yr orsedd, fe gymerodd y Tywysog deitlau traddodiadol Dug Cernyw dan siarter a wnaeth Brenin Edward III yn 1337. O dan drefn Urddolaeth Yr Alban, fe ddaeth yn Ddug Rothesay, Iarll Carrick a Barwn Renfrew, Arglwydd yr Ynysoedd, a Thywysog a Phen Stiward Yr Alban.

Roedd y Tywysog yn bedair oed yn Seremoni Coroni'i fam yn Abaty Westminster ar 2 Mehefin 1953. Mae llawer o'r bobl a wyliodd y Coroni'n ei gofio'n glir yn eistedd rhwng ei fam-gu weddw, a fyddai'n cael ei galw'n Frenhines Elizabeth Y Fam Frenhines, a'i fodryb, y Dywysoges Margaret.

Fe benderfynodd y Frenhines a Dug Caeredin anfon eu mab i ysgol, yn hytrach na chael tiwtor i'w addysgu yn y Palas yn ôl yr hen arfer. Eu nod oedd i'w mab gymysgu â phlant nad oedd yn dod o gefndir brenhinol. Felly, ar 7 Tachwedd 1956, fe aeth y Tywysog i ysgol Hill House yng ngorllewin Llundain.

Ar ôl deg mis, fe aeth y Tywysog ifanc i Ysgol Cheam, ysgol breswyl baratoi yn Berkshire. Yn 1958, tra'r oedd Ei Uchelder Brenhinol oddi cartref yn Cheam, y gwnaeth y Frenhines ef yn Dywysog Cymru ac yn Iarll Caer. Roedd yn 9 oed.

Ym mis Ebrill 1962, fe ddechreuodd Y Tywysog ar ei dymor cynta' yn Gordonstoun, yr ysgol ger Elgin yn nwyrain Yr Alban lle bu'r Tywysog Philip yn ddisgybl. Yn 1966, fe dreuliodd Tywysog Cymru ddau dymor fel myfyriwr cyfnewid yn Timbertop, rhan anghysbell o Ysgol Ramadeg Eglwys Loegr Geelong yn Melbourne, Awstralia.

Pan aeth yn ôl i Gordonstoun ar gyfer ei flwyddyn ola', fe gafodd Tywysog Cymru ei benodi'n warcheidwad yr ysgol (prif fachgen). Roedd y Tywysog eisoes wedi ennill chwe lefel 'O', ac fe aeth yn ei flaen i sefyll arholiadau lefel 'A' ym mis Gorffennaf 1967. Ef oedd etifedd cynta'r orsedd i sefyll y math yma o arholiadau. Fe enillodd radd B mewn hanes ac C mewn Ffrangeg, gyda rhagoriaeth mewn papur hanes arbennig a ddewisodd ei sefyll.

Fe aeth y Tywysog i Brifysgol Caergrawnt yn 1967 i ddarllen archaeoleg ac anthropoleg yng Ngholeg y Drindod. Fe newidiodd ei bwnc i hanes ar gyfer ail ran ei radd, ac fe enillodd e radd ail ddosbarth yn 1970.

Tra'r oedd yng Nghaergrawnt, fe gymerodd Y Tywysog ran mewn sawl rifíw gan gymdeithas ddrama'r coleg, a chomedi ddu gan Joe Orton.

Ar 1 Gorffennaf 1969, fe wnaeth Y Frenhines arwisgo Tywysog Cymru mewn seremoni liwgar yng Nghastell Caernarfon. Fel rhan o'r broses o baratoi ar gyfer yr Arwisgo, fe dreuliodd Y Tywysog dymor yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, yn dysgu Cymraeg.

Ar 11 Chwefror 1970, fe gymerodd Ei Uchelder Brenhinol ei sedd yn Nhy'r Arglwyddi.

Ar 8 Mawrth 1971, fe hedfanodd Y Tywysog ei hun mewn awyren i safle hyfforddi'r Llu Awyr yn Cranwell, Swydd Lincoln. Roedd i gael ei hyfforddi fel peilot jetiau ar ôl gofyn i'r Llu Awyr am wersi hedfan yn ystod ei ail flwyddyn yng Nghaergrawnt.

Ym mis Medi 1971, ar ôl parêd ymadael â Chranwell, fe ddechreuodd Y Tywysog ar yrfa gyda'r Llynges, gan ddilyn ôl traed ei dad, ei dad-cu a'i ddau hen dad-cu. Ar ôl cwrs o chwe wythnos yng Ngholeg Brenhinol y Llynges yn Dartmouth, fe aeth i wasanaethu ar HMS Norfolk, llong ddistryw taflegrau annel, a dwy ffrigad.

Fe lwyddodd Y Tywysog i gael cymwysterau peilot hofrenyddion yn 1974. Fe ymunodd wedyn â Sgwadron 845 y Llynges Awyr, oedd yn gweithredu o HMS Hermes, cludwr Comandos. Ar 9 Chwefror 1976, fe wasanaethodd Y Tywysog am ei naw mis ola' gyda'r Llynges fel comander HMS Bronington, llong oedd yn chwilio am ffrwydron yn yr arfordiroedd.

Ar hyd y blynyddoedd, mae Ei Uchelder Brenhinol wedi datblygu nifer fawr o wahanol ddiddordebau sydd i'w gweld heddiw yn ei weithgareddau elusennol. Yn eu mysg nhw y mae: materion cymdeithasol a chymunedol, materion cefn gwlad, iechyd, addysg, pobl ifanc, yr amgylchedd naturiol a'r amgylchedd wedi'i adeiladu, celf a cherddoriaeth, treftadaeth genedlaethol, yr henoed a chrefydd.

Sylfaen llawer o waith Y Tywysog yw ei ymrwymiad cadarn i ddatblygu talentau a thraddodiadau'r genedl er mwyn helpu pobl i gyflawni'u potensial a'u cyfleoedd.

Mae'r diddordebau yma i'w gweld yn y rhestr o 360 o fudiadau y mae'n gweithredu fel eu Noddwr neu'u Llywydd. Hyd heddiw, mae 17 o elusennau craidd gan Y Tywysog. Ef ei hun a sefydlodd y rhan fwyaf o'r rhain. Dyma nhw: The Prince's Trust-Cymru; The Prince of Wales's Charitable Foundation; The Prince of Wales's Foundation for Integrated Health; The Prince's Foundation for the Built Environment; The Prince of Wales's Phoenix Trust/Regeneration Through Heritage; In Kind Direct; The Prince's Drawing School; The Prince of Wales International Business Leaders Forum; Duchy Originals; Business in the Community; Business and the Environment; Scottish Business in the Community; PRIME-Cymru; PRIME-England; The Prince's School of Traditional Arts; The Prince of Wales Foundation US; The Prince's Scottish Youth Business Trust; The Prince of Wales's Arts   Kids Foundation; Youth Business International a The Prince of Wales's Education Summer School.

Ers nifer o flynyddoedd bellach, mae'r Tywysog wedi lleisio'i bryderon am ddatblygiadau mewn meysydd fel pensaernïaeth, canol dinasoedd, addysg, crefydd, iechyd a ffermio. Fe gyflwynodd sawl araith ac fe sgrifennodd sawl erthygl am y pynciau yma.

Ar 29 Gorffennaf 1981, fe briododd Tywysog Cymru â'r Fonesig Diana Spencer yn Eglwys Gadeiriol St Paul's. Fe gafodd y Dywysoges ei geni ar 1 Gorffennaf 1961 yn Park House ar stad y Frenhines yn Sandringham, Norfolk. Fe fu'n byw yno tan 1975, pan fu farw ei thad-cu, y seithfed iarll, ac fe symudodd y teulu i blasty'r teulu yn Althorp House, Swydd Northampton.

Fe fu tad y Fonesig Diana yn gweithredu fel gwastrawd i George VI a'r Frenhines fel ei gilydd. Roedd yn Is-iarll ar y pryd, cyn cael ei greu'n wythfed Iarll Spencer. Roedd mam-gu'r Fonesig Diana ar ochr ei mam: Ruth, Y Fonesig Fermoy, yn ffrind agos ac yn foneddiges breswyl i'r Fam Frenhines.

Fe gafodd Tywysog a Thywysoges Cymru ddau fab: Tywysog William a gafodd ei eni ar 21 Mehefin 1982 a Thywysog Harry a gafodd ei eni ar 15 Medi 1984.

O ddyddiad eu priodas, fe aeth Tywysog a Thywysoges Cymru ar nifer o ymweliadau tramor gyda'i gilydd. Fe wnaethon nhw gyflawni nifer o ymrwymiadau o fewn Prydain hefyd.

Ar 9 Rhagfyr 1992, fe gyhoeddodd John Major, y Prif Weinidog, wrth Dy'r Cyffredin bod Tywysog a Thywysoges Cymru wedi cytuno i wahanu. Fe gafodd y briodas ei diddymu ar 28 Awst 1996. Roedd Y Dywysoges yn dal i gael ei thrin fel aelod o'r Teulu Brenhinol. Fe fu'n dal i fyw ym Mhalas Kensington, ac aeth ymlaen â'i gwaith cyhoeddus ar ran nifer o elusennau.

Ar ôl i'r Dywysoges gael ei lladd mewn damwain car ym Mharis ar 31 Awst 1997, fe hedfanodd Tywysog Cymru i Baris gyda'i dwy chwaer i hebrwng ei chorff yn ôl i Lundain. Fe fu'r Dywysoges yn gorwedd yn gyhoeddus yng Nghapel Brenhinol Palas St James's tan y noson cyn yr angladd.

Ar ddiwrnod yr angladd, fe gerddodd Tywysog Cymru a'i ddau fab, oedd yn 15 a 12 oed ar y pryd, y tu ôl i'r arch ar ei thaith ar hyd The Mall i Abaty Westminster. Roedd Dug Caeredin ac Iarll Spencer, brawd y Dywysoges, yn cerdded gyda nhw.

Yn y blynyddoedd diweddar, mae'r Tywysogion William a Harry, sy'n ail a thrydydd yn olyniaeth yr orsedd, wedi mynd gyda Thywysog Cymru ar rai o'i ymrwymiadau swyddogol.

Ar 9fed Ebrill 2005, priodwyd Tywysog Cymru a Mrs Parker Bowles mewn seremoni sifil yn y Guildhall yn Windsor.

Ar ôl y briodas, daeth Mrs Parker Bowles i gael ei hadnabod fel Ei Huchelder Brenhinhol Duges Cernyw.

Ymunodd tua 800 o westeion â Thywysog Cymru a Duges Cernyw mewn gwasanaeth o Weddi ac Ymgysegriad yng Nghapel San Sior yn Windsor.

Yn y gwasanaeth, a arweiniwyd gan Archesgob Caergaint, perfformiwyd cyfuniad o gerddoriaeth corawl a cherddorfaol a ddewiswyd gan Y Tywysog a'r Dduges, gan gynnwys rhai o'u hoff ddarnau fel Cantata Bach "Nun Komm der Heiden Heiland" a darnau o'r Water Music gan Handel.

Ymhlith y cerddorion gymerodd ran yn y gwasanaeth oedd aelodau o Gerddorfa'r Philharmonia, y mae'r Tywysog yn Noddwr ohoni, a Chôr Capel San Sior.

Dilynwyd y Gwasanaeth gan dderbyniad yng Nghastell Windsor. Yn hwyrach gadawodd y pâr priodasol ar gyfer eu mis mel yn Birkhall.

Pan fydd Tywysog Cymru yn esgyn i'r Orsedd, fe fydd Y Dduges yn cael ei hadnabod fel y Dywysoges Gydweddog.

Related News

More news